
Tumoret e gjëndrave të pështymës

PIRJA E KAFESË DHE EFEKTET E SAJ NË ORGANIZËM
Çfarë është kserostomia?
Në gjuhën popullore ky fenomen njihet si “goja e thatë” ose “tharja e gojës”, ndërsa termi mjekësor është kserostomia. Është një nga gjendjet më të zakonshme të gjëndrave të pështymës dhe karakterizohet nga ulja e sasisë së pështymës ose një ndryshim i përbërjes së saj.
Simptomat dhe diagnoza
Shenjat kryesore që raporton pacienti janë: djegie të gojës, ndjesi trashjeje të pështymës, ndryshim të shijes dhe vështirësi në përtypjen e ushqimeve të thata. Shumë njerëz me këtë problem mbajnë gjithmonë një shishe ujë me vete dhe mund të humbasin peshë nga mungesa e oreksit.
Shenjat që vëren mjeku përfshijnë gjuhë dhe buzë të çara, tharje të dukshme të gojës dhe mungesë të pështymës. Kserostomia shkakton te pacientët vështirësi në të folur, në gëlltitje, në përtypje dhe rrit rrezikun e prishjes së dhëmbëve, infeksioneve, erës së keqe të gojës dhe problemeve me protezat e lëvizshme. Te personat me sëmundjen e Sjögren-it, tharja e syve dhe fryrja e gjëndrave të pështymës mund të ndodhin para se të shfaqet tharja e gojës.
Zakonisht, kserostomia diagnostikohet nga mjeku përmes bisedës dhe kontrollit fizik. Edhe nëse sasia e pështymës nuk është shumë e ulët, ankesat e pacientit mund të jenë të mjaftueshme për të nisur trajtimin. Gjithashtu, mjeku mund të përdorë analiza të veçanta si matja e sasisë së pështymës (sialometria), skanimi i gjëndrave (sialografia) ose, ndonjëherë, edhe biopsia, për të kuptuar nëse shkaku është një sëmundje e përgjithshme.
Kush preket?
Kserostomia është më e zakonshme te gratë (27.3%) sesa te burrat (21.3%). Shpeshtësia e saj ndryshon shumë (nga 0.9% deri në 64.8%), veçanërisht te të moshuarit. Pothuajse të gjithë pacientët që marrin rrezatim në zonën e kokës/qafës, si dhe ata me sindromën e Sjögren-it, vuajnë nga kjo gjendje. Plakja rrit rrezikun jo drejtpërdrejt, por për shkak të numrit të madh të sëmundjeve dhe barnave që përdoren në këtë moshë.
Shkaqet
Shkaku kryesor i kserostomisë është përdorimi i barnave, rrezatimi në kokë apo qafë dhe sëmundja e Sjögren-it. Shumë ilaçe – si ato për depresionin, presionin e lartë të gjakut, qetësuesit, diuretikët dhe ato kundër alergjive – mund të pakësojnë ndjeshëm pështymën, sidomos te të moshuarit që marrin disa ilaçe njëkohësisht.
Rrezatimi në kokë apo qafë dëmton gjëndrat e pështymës, veçanërisht kur ato ndodhen brenda zonës që trajtohet dhe kur doza është e lartë. Kur doza kalon një kufi të caktuar, rikuperimi është i kufizuar.
Sindroma Sjögren, më e zakonshme te gratë mbi 40 vjeç, shkakton fibrozinë e gjëndrave të pështymës për shkak të një procesi autoimun. Shkaqe të tjera të mundshme përfshijnë sëmundjet autoimune (si lupusi, artriti reumatoid), diabetin, dehidratimin, frymëmarrjen me gojë, HIV/AIDS-in dhe sëmundjen terminale të veshkave.
Trajtimi
Qëllimi i trajtimit të kserostomisë është lehtësimi i simptomave dhe trajtimi i shkakut. Fillimisht rekomandohen: pirja e shpeshtë e ujit, përtypja e çamçakëzëve ose karameleve pa sheqer, shmangia e kafeinës, alkoolit dhe ushqimeve të thata, si dhe kujdesi oral i rregullt. Nëse këto nuk mjaftojnë, përdoren zëvendësues artificialë të pështymës (spraj, xhel, tabletë) për lehtësim të përkohshëm.
Trajtimi farmakologjik përfshin pilokarpinën dhe cevimelinën, që stimulojnë gjëndrat e pështymës dhe kanë efekte anësore si djersitje dhe të vjella. Gjithashtu, këto medikamente kanë një efekt të kufizuar në kohë dhe përdoren në raste të veçanta. Mund të përdoret edhe fizostigmina topike për lehtësim afatshkurtër. Acidi malik ndihmon në rastet e shkaktuara nga barnat. Opsione shtesë janë stimulimi elektrik dhe amifostina për pacientët që kanë marrë rrezatim në zonën kokë/qafë.
Fjalë kyçe: kserostomia; goja e thatë; gjëndrat e pështymës; sindroma e Sjögren-it; rrezatimi në kokë/qafë; barnat; sëmundjet autoimune; diabeti; dehidratimi; trajtimi i kserostomisë.



